تست ورزش
تست ورزش قلب، یکی از تستهای مورد نیاز به منظور بررسی عملکرد قلب در حالت فعالیت است. پزشک متخصص قلب و عروق، این تست را برای بررسی احتمال وجود بیماریهای قلبی در بیمار درخواست میدهد. این تست یکی از آزمایشهای چکاپ بدن برای افراد دارای مشکلات قلبی است. در این تست معمولاً بیمار بر اساس پروتکل بروس (Bruce) یا یک برنامهی ورزشی مشابه، بر روی یک تردمیل معمولی قدم میزند، تا زمانی که ضربان قلب به حد انتظار برسد یا علائمی خاص در فرد ظاهر شوند. روند انجام این تست به این صورت است که عملکرد قلب و فشار خون در تست ورزش، در زمانهای قبل، در حین ورزش و بعد از تست ورزش بررسی میشود. این بررسیها به پزشک کمک میکند تا بتواند مشکل بیمار را تشخیص دهد.
تست ورزش قلب چیست؟
تست ورزش قلب (exercise ECG) برای ارزیابی پاسخ قلب به استرس یا ورزش انجام میشود. در این آزمایش تغییرات نوار قلب در تست ورزش یا ECG شما در زمان ورزش روی تردمیل یا دوچرخهی ثابت، ثبت میشود. در نقاط خاصی در طول تست، برای مقایسهی اثرات افزایش استرس روی قلب، تست ردیابی ECG انجام میشود.
در این آزمایش شیب و سرعت تردمیل به صورت دورهای افزایش مییابد تا در طول آزمایش، سطح ورزش دشوارتر شود. اگر در تست از دوچرخه استفاده شود، از شما خواسته میشود که سریعتر رکاب بزنید. فعالیت شما باید به گونهای باشد که تا رسیدن به ضربان قلب هدف (که بر اساس سن و وضعیت جسمانی توسط متخصص قلب و عروق تعیین میشود) یا تا زمانی که بر اثر خستگی، تنگی نفس، درد قفسهی سینه یا سایر علائم، دیگر قادر به ادامه دادن نباشید، ورزش را ادامه دهید.
انواع تست استرس ورزش (تست ورزش قلب)
بسته به نیازهای فرد، روشهای مختلفی برای انجام تست استرس وجود دارند که در ادامه آنها را بررسی میکنیم:
۱. تست استرس ورزشی
در طول تست استرس، پزشک متخصص قلب و عروق در فواصل مشخصی، ضربان قلب، فشار خون، تنفس و میزان خستگی فرد را بررسی میکند.
در اینجا به توصیف مرحله به مرحلهی آنچه در طول تست استرس با استفاده از تردمیل رخ میدهد اشاره کردهایم:
- پس از اتصال دستگاه تست ورزش قلب، پزشک برای نظارت بر عملکرد قلب بررسیهایی را انجام میدهد.
- در مرحله بعد، فرد روی تردمیل میایستد.
- با شروع حرکت تردمیل، فرد بهآرامی راه میرود.
- سرعت تردمیل بهتدریج افزایش پیدا میکند.
- ممکن است شیب تردمیل تغییر کند.
- در مراحل آخر، ممکن است نیاز باشد که فرد دستگاهی را در دهان قرار دهد تا بازدم او اندازهگیری شود.
- سپس تردمیل متوقف میشود و فرد درحالی که پزشک فشار خون را اندازهگیری میکند و سایر بررسیها را انجام میدهد، دراز میکشد.
در این روش فرد به مدت ۱۰-۱۵ دقیقه ورزش میکند، ولی هر زمان که احساس کرد اذیت میشود، میتواند از پزشک بخواهد که تست را متوقف کند. اگر فرد هر یک از موارد زیر را تجربه کرد، پزشک ممکن است تست را متوقف کند:
- سرگیجه
- فشار خون بالا
- فشار خون پایین
- آریتمی قلبی، یا ضربان قلب نامنظم
- درد در قفسهی سینه
- تنگی نفس
- خستگی
همچنین اگر دستگاه الکتروکاردیوگرام تغییرات غیرمعمولی در فعالیت قلب را تشخیص دهد، ممکن است پزشک آزمایش را متوقف کند. در صورت بروز هرگونه عوارض جانبی، متخصصان همیشه آمادهی کمک هستند.
۲. تست استرس بدون ورزش (دارویی)
گاهی برای انجام تست ورزش، به جای ورزش از دارو برای افزایش تپش قلب استفاده میشود. استرس دارویی معمولا زمانی استفاده میشود که بیماران (به علت اختلالات اسکلتی عضلانی، چاقی، بیماری شریان محیطی یا سایر اختلالات) نمیتوانند به مدت کافی روی تردمیل راه بروند تا به ضربان قلب موردنظر برسند. در این شرایط، پزشک الکترودهایی را به قفسهی سینهی بیمار متصل میکند و دارو را (به صورت وریدی) به بیمار تزریق میکند. انتقال دارو ۱۵ الی ۲۰ دقیقه طول میکشد.
این داروها باعث تحریک قلب میشوند و ممکن است این داروها، تاثیراتی مشابه تأثیرات ورزش را (همچون گرگرفتگی و تنگی نفس) در فرد ایجاد کنند. داروهای استفاده شده شامل پیریدامول درون وریدی، آدنوزین، رگادنوزون و دوبوتامین هستند.
۱. دی پیریدامول
دی پیریدامول، آدنوزین درونزا را افزایش میدهد و باعث اتساع عروق کرونری میشود. این دارو جریان خون میوکارد را در شریانهای کرونر طبیعی (نه در شریانهای دچار تنگی) افزایش میدهد و باعث ایجاد پدیدهی "دزدی شریان" از شریانهای تنگ شده و عدم تعادل در پرفیوژن میشود. ایسکمی ناشی از دی پیریدامول یا سایر عوارض جانبی (مانند تهوع، استفراغ، سردرد، برونکواسپاسم) در حدود ۱۰% از بیماران رخ میدهند، اما این اثرات را میتوان با آمینوفیلین درون وریدی متوقف کرد. واکنشهای شدید در کمتر از ۱% از بیماران رخ میدهند. موارد منع مصرف این دارو شامل آسم، انفارکتوس میوکارد در مرحلهی حاد (MI)، آنژین صدری ناپایدار، تنگی وخیم آئورت و هایپوتانسیون سیستمیک (فشارخون سیستولیک کمتر از ۹۰ میلیمتر جیوه) است.
۲. آدنوزین
آدنوزین همان تأثیر دی پیریدامول را بر بدن دارد. این دارو به صورت پیوسته و مداوم به صورت درون وریدی تزریق میشود؛ زیرا به سرعت در پلاسما تجزیه میشود. عوارض جانبی این دارو شامل گرگرفتگی موقت، احساس درد در قفسهی سینه و تاکی کاردی است که با اتمام تزریق از بین میرود.
۳. رگادنوزون
رگادنوزون یک آگونیست آدنوزین برگزیدهتر از دی پیریدامول یا آدنوزین است و برای تشخیص ایسکمی روش بهتری است. همچنین عوارض جانبی کمتری دارد و استفاده از آن آسانتر است.
۴. دوبوتامین
دوبوتامین یک اینوتروپ (کرونوتروپ) و اتساع دهندهی عروق است که معمولا زمانی استفاده میشود که دی پیریدامول و آدنوزین منع مصرف دارند (بهعنوانمثال در بیماران مبتلا به آسم یا انسداد دهلیزی بطنی درجه ۲). همچنین هنگامی که از اکوکاردیوگرافی برای تصویربرداری از قلب استفاده میشود، این دارو نسبت به سایر گزینهها ارجحیت دارد. دوبوتامین باید در بیمارانی که مبتلا به هایپرتنشن یا آریتمی شدید، انسداد مجرای خروجی بطن چپ، انفارکتوس میوکاردهای متعدد قبلی یا حاد هستند، با احتیاط مصرف شود.
۳. تست استرس هستهای
بسته به نتایج، ممکن است پزشک تست استرس هستهای را بهعنوان مرحلهی بعدی توصیه کند. این تست همچنین بهعنوان اسکن هستهای قلب یا اسکن رادیونوکلئید هم شناخته میشود. با استفاده از این تست میتوان قلب را دقیقتر و جزئیتر بررسی کرد.
این فرایند مشابه تست استرس ورزش است، اما پزشک یک رنگ ردیاب را به بازوی فرد تزریق میکند که قلب و جریان خون فرد را بر روی تصویر برجستهتر نشان میدهد. این رنگ همچنین مناطقی از قلب که خون در آنها جریان ندارد را نشان میدهد که میتواند نشاندهندهی انسداد باشد.
در این روش هم اگر فردی به علت شرایط خاص قادر به ورزش نباشد، متخصص قلب و عروق ممکن است از دارو برای القای استرس به قلب استفاده کند.
سپس یک آزمایش تصویربرداری مانند توموگرافی رایانهای تک فوتونی یا آزمایش PET اسکن قلب انجام میشود. این تصویربرداری متاسفانه شامل مقدار کمی اشعه است.
سپس متخصص قلب و عروق دو مجموعه عکس از قلب تهیه میکند که تهیهی هر کدام از آنها بین ۱۵ الی ۳۰ دقیقه طول میکشد. اسکن اول بلافاصله پس از تمرین شخص و اسکن دوم هنگامی انجام میشود که بدن فرد در حال استراحت است (در همان روز یا روز بعد). پزشک همچنین ممکن است قبل از شروع تمرین هم یک اسکن از قلب انجام دهد. در این حالت پزشک میتواند ظاهر و عملکرد قلب را در حالت عادی و در شرایط استرس، با هم مقایسه کند.
این آزمایش برای خانمهای باردار یا خانمهایی که ممکن است باردار باشند، مناسب نیست، زیرا اشعه ممکن است به جنین آسیب برساند. مادران شیرده، باید قبل از انجام تست، پزشک را در جریان قرار دهند.
علت انجام تست ورزش قلب
متخصص قلب و عروق تست ورزش قلب را به دلایل مختلفی انجام میدهد که عبارتاند از:
- اگر پزشک مشکوک به بیماری گرفتگی رگ قلب باشد، برای ارزیابی استرس یا تحمل ورزش، تست ورزش را توصیه میکند.
- قبل از شروع برنامهی توانبخشی قلبی یا هنگام بهبودی از یک عار0ضهی قلبی، همچون حملهی قلبی (انفارکتوس میوکارد، یا MI) یا جراحی قلب، تست ورزش به تعیین محدودهی ایمن ورزش کمک میکند.
- برای ارزیابی ریتم قلب و عملکرد الکتریکی قلب در حین ورزش
- برای ارزیابی ضربان قلب و فشار خون در طول ورزش
البته ممکن است دلایل دیگری هم وجود داشته باشد که بر اساس آنها متخصص قلب و عروق، انجام تست ورزش را برای شما لازم بداند.
خطرات عوارض تست ورزش
به دلیل این که در حین آزمایش کمی فشار بر قلب وارد میشود، احتمال اندکی برای بروز موارد زیر وجود دارد:
- درد قفسهی سینه
- حملهی قلبی
- فشار خون بالا
- ضربان نامنظم قلب
- سرگیجه
- حالت تهوع
- خستگی
- از حال رفتن
- ایست قلبی
- مشکلات جدی در ریتم قلب
وقتی الکترودهای چسبناک از روی پوست برداشته میشوند، ممکن است کمی اذیت شوید. اگر پچهای الکترود به مدت طولانی روی پوست باقی بمانند ممکن است باعث تخریب بافت یا سوزش پوست شوند.
بسته به اختلالات پزشکی خاص، ممکن است خطرات دیگری هم وجود داشته باشد. اطمینان حاصل کنید که قبل از انجام این تست، تمام اطلاعات پزشکی و دارویی خود را در اختیار متخصص قلب و عروق قرار دهید.
